Làng Thổ Tang xưa, nay thuộc xã Vĩnh Tường – tỉnh Phú Thọ được hình thành cách đây hơn 1.000 năm, làng nổi tiếng là vùng đất nhiều nghề, giỏi giao thương buôn bán, cũng là nơi sản sinh ra nhiều danh nhân của Phú Thọ nói riêng và của cả đất nước nói chung mà tên tuổi còn mãi lưu truyền trong sử sách. Đây còn là nơi có cụm di tích lâu đời, tiêu biểu cho nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc và mang nhiều ý nghĩa lịch sử, như đình làng Thổ Tang, chùa Tùng Vân.
Chùa Tùng Vân nằm gần với đình Thổ Tang, được xây dựng trên địa thế đẹp, cây cối bao bọc xum xuê, chùa được xây dựng theo kiểu chữ “Quốc”, quy mô xây dựng lớn với các kiến trúc: Tam quan, Tiền đường, Thiêu hương, Thượng điện, Nhà tổ, Hành lang. Đây là ngôi chùa lớn và cổ ở Thổ Tang với 340 năm tuổi được xây dựng từ đời vua Lê Huy Tông vào năm Chính Hòa thứ 7 (1686) để phục vụ đời sống tôn giáo của người dân địa phương và cả một vùng rộng lớn. Trải qua những thăng trầm biến cố chùa được nhiều lần trùng tu và lần gần đây nhất là vào năm 2008. Cùng với quá trình trùng tu, tôn tạo chùa, lễ đúc Đại hồng chung cũng đã thành công với quả chuông nặng 1,1 tấn. Chùa được nhận bằng Di tích văn hóa Quốc gia năm 1992.
Chùa Tùng Vân không phải là ngôi chùa lộng lẫy, nhưng là ngôi chùa có kiến trúc độc đáo, gồm 7 gian 2 dĩ, với hệ thống kết cấu gồm hàng trăm cột gỗ và đá. Đây là kiểu kiến trúc mà theo các cụ ngày xưa nói là kiến trúc hình chuôi vồ, 3 gian hậu cung, 7 gian tiền đường là một trong những kiến trúc đặc thù của kiến trúc tôn giáo, kiến trúc của vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Tam quan của ngôi chùa làm theo lối cổ xưa với trên đỉnh có bánh xe pháp luân, ở giữa là chữ vạn, cũng như ở trên các đầu mái uốn cong của các góc đều là những linh vật gắn với bầu trời như: rồng, phượng, mây để cho người ta hiểu được bộ mái là biểu hiện của bầu trời.
Một trong những nét độc đáo của chùa là hàng cột đá ngay trước thềm tiền đường. Trên mỗi cột đá đều được chạm khắc những hoa văn mang tính chất tứ linh: Long, Ly, Quy, Phượng và tứ quý: Tùng, Cúc, Trúc, Mai thể hiện sự sinh sôi của bốn mùa.
Tại đây còn lưu giữ nhiều pho tượng rất đẹp, có kích thước lớn và được bài trí theo phong cách của dòng phật giáo Đại Thừa-Bắc Tông. Ngoài ra còn lưu giữ nguyên vẹn nhiều bảo vật ở trong nhà thờ tổ như chuông đồng, khánh đồng… và nhất là một số pho tượng bằng đất nung, trong đó có pho tượng Phật Thích Ca Mâu Ni có niên đại cách đây gần 300 năm cho thấy được sự tiếp nối giữa truyền thống và hiện đại. Nơi đây có khán thờ về đức Khổng Tử, và hai thị nữ hai bên cánh cửa đều rất mềm mại cho thấy sự khéo léo trong nghệ thuật tạc tượng từ xưa. Không chỉ vậy chùa Tùng Vân còn có hệ thống văn bia cổ với số lượng lớn, đây là những tài liệu có giá trị cho nghiên cứu lịch sử, văn hóa.
Chùa Tùng Vân nổi tiếng với pho tượng Đức Phật Tổ Thích Ca Mâu Ni từ nguyên khối ngọc xanh nặng hơn 10 tấn, chiều cao 3,3m, rộng 2,1m, dày 1,2m được đặt ở gian tiền đường. Đây là một trong những khối ngọc quý hiếm và lớn nhất Việt Nam tìm thấy tại tỉnh Yên Bái. Bức tượng được hoàn thành đúng vào dịp cả nước kỷ niệm Đại lễ 1.000 năm Thăng Long- Hà Nội. Bức tượng mang vẻ đẹp sáng bóng dịu mát của màu xanh rất gần gũi với tâm nguyện hàng ngày mỗi người dân Việt Nam – luôn hướng tới sự thanh bình! Sau khi tạc pho tượng Phật Thích Ca Mâu Ni, khối ngọc xanh còn lại tiếp tục được các nghệ nhân tạc bức tượng Phật Bà Quan Âm, nặng khoảng 5 tấn. Bức tượng Phật Bà Quan Âm cũng được tạc tinh xảo, kết tụ tinh hoa, tâm huyết của nghệ nhân, giúp phật tử cảm nhận được cái “thần” khi chiêm bái. Hai pho tượng quý này không chỉ là kiệt tác nghệ thuật mà còn là biểu tượng của sự thanh tịnh, an lạc, thu hút đông đảo du khách và Phật tử đến chiêm bái. Nơi đây cũng là nơi trưng bày những pho tượng như Tam Thế Phật, Phật sơ sinh, bức tranh Đường Tam Tạng đi thỉnh kinh.
Đặc biệt ngày 16/9/2011 chùa Tùng Vân được sách kỷ lục Việt Nam xác nhận là nơi an vị “Pho tượng Phật ngọc nguyên khối lớn nhất tại Việt Nam”.
Chùa Tùng Vân, với sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc cổ kính, kho tàng bảo vật quý giá và những pho tượng mang giá trị kỷ lục, không chỉ là nơi thờ cúng mà còn là một trung tâm văn hóa, lịch sử và nghệ thuật, là minh chứng cho sự phát triển bền vững của Phật giáo. Cùng với đình Thổ Tang, Miếu Trúc, chùa Tùng Vân nơi đây đã và đang từng bước kiến tạo thành một khu du lịch văn hóa tâm linh nổi tiếng, thu hút du khách trong và ngoài nước đến tham quan, chiêm bái, một điểm đến không thể thiếu trong những chuyến đi tới Phú Thọ.
