Tóm tắt nội dung Lễ Cơm Đe – xã Lạc Thịnh, huyện Yên Thủy (Hòa Bình):

Lễ Cơm Đe của người Mường Rậm, xã Yên Thủy được tổ chức hằng năm vào ngày 26/10 âm lịch, gắn với nhiều truyền thuyết dân gian và lịch sử địa phương. Nổi bật nhất là tích về một vị tướng triều Đinh – Tiền Lê trên đường đi dẹp loạn, được người dân Mường Rậm và Mường Trác cứu giúp bằng những thức ăn dân dã, đặc biệt là cơm Đe (cơm ủ men làm rượu). Cảm động trước tấm lòng trung nghĩa của dân mường, vị tướng phù hộ, cầu mưa cứu hạn và sau khi mất được phong làm Thành Hoàng, lấy ngày 26/10 âm lịch làm ngày tưởng niệm.

Bên cạnh đó, còn có các truyền thuyết khác gắn với hai ông Lang Cun (Cun Rậm và Đạo Trác) – những người có công khai phá, cai quản vùng Mường Rậm – Mường Trác, để lại tục lệ làm bữa cơm chay sau mùa gặt cúng tổ tiên, Thành Hoàng, cầu bình an, no đủ.

Trải qua nhiều thế hệ, Tết Cơm Đe trở thành nét sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng không thể thiếu của người Mường. Lễ cúng có nghi thức đơn giản, vật cúng chính là những món ăn truyền thống, đặc biệt không thể thiếu cơm Đe. Đây cũng là dịp sum họp gia đình, đón tiếp bạn bè, du khách, chúc nhau sức khỏe, may mắn và hạnh phúc.

Những năm gần đây, ngoài phần lễ, địa phương đã tổ chức thêm phần hội với nhiều hoạt động văn hóa – thể thao dân gian như: đánh chiêng, ném còm, bắn nỏ, giã gạo, kéo co, hát đối, hát sắc bùa, trình diễn trang phục, thi ẩm thực… góp phần gắn kết cộng đồng và quảng bá hình ảnh địa phương.

Lễ Cơm Đe không chỉ phản ánh đời sống tâm linh, tinh thần uống nước nhớ nguồn của người Mường mà còn bảo lưu các giá trị văn hóa truyền thống, bồi đắp nhân cách con người, hướng tới những giá trị chân – thiện – mỹ. Đặc biệt, cơm Đe còn là sản phẩm ẩm thực lên men độc đáo, giàu tiềm năng nghiên cứu phát triển thành sản phẩm OCOP, góp phần phát huy giá trị văn hóa – kinh tế của địa phương.