“Mai Châu mùa em thơm nếp xôi” – câu thơ nổi tiếng trong bài “Tây Tiến” của Quang Dũng đã phần nào nói lên sự độc đáo của món xôi nếp nương Mai Châu. Đây là món ăn đặc trưng, mang đậm hương vị núi rừng mà du khách không thể bỏ qua khi đến vùng đất này.

Xôi nếp nương là món đặc sản nổi bật của Mai Châu, được làm từ loại gạo nếp nương thơm ngon, dẻo mềm, một hương vị đặc biệt mà không nơi nào có thể sánh kịp. Gạo sau khi ngâm từ 4 – 5 giờ, được để ráo rồi hấp chín trong xửng. Khi hạt xôi đã chín mềm, dẻo thơm, đó là lúc bạn có thể thưởng thức món ăn hấp dẫn này.

Xôi nếp nương không chỉ xuất hiện trong các bữa cơm hàng ngày mà còn là món ăn không thể thiếu trong các dịp giỗ chạp, lễ tết, mừng lúa mới hay khi xuống đồng. Mỗi lần thưởng thức món xôi này, du khách đều cảm nhận được sự ấm áp và hương vị đậm đà của núi rừng, khiến ai cũng phải lưu luyến và nhớ mãi.

Xôi nếp là món thay thế cơm phổ biến ở vùng cao Tây Bắc, tiếng Thái gọi là “kháu càng nòi” nghĩa là gạo dẻo thơm, đến Mai Châu thưởng thức được xôi nếp do chính phụ nữ Thái làm mới có thể cảm nhận hết vị ngon.

Người Thái luôn chọn nếp nương để làm xôi. Đó là loại nếp người Thái trồng trên những thửa ruộng bậc thang ở thung lũng Mai Châu. Nếp được ngâm nhiều giờ cho mềm trước khi đồ xôi. Người phụ nữ Thái không đồ xôi bằng nồi, chõ như người Kinh mà cho nếp vào chõ gỗ. Nếp tự chín bằng hơi chứ không nấu, sau khi xôi có mùi thơm lừng thì lấy xôi ra, cho vào một cái rổ. Tuy nhiên lúc này xôi chưa chín. Xới đều xôi trong rổ một hồi rồi cho vào chõ gỗ đồ tiếp cho đến khi xôi chín. Hạt nếp nương giờ đã chín bóng bẩy, hương thơm tỏa vào mũi thực khách. Nếp xôi thường được dùng với các món nướng được chế biến từ thịt gà đồi, cá suối hay heo bản.

Nhưng theo người Thái, nếp xôi ăn với muối vừng mới ngon, lấy một miếng xôi chấm muối vừng cho vào miệng, thực khách mới tận hưởng hết vị thơm và ngọt của lúa nương. Đặc biệt cách đồ xôi hai lần tạ cho hạt xôi thêm mềm và dẻo. Nắm vắt xôi trong tay, vo tròn, hạt xôi quyện vào nhau, không dính bất cứ một hạt nào ra tay.