“Cỗ chín lợn mười trâu
Cũng không bằng tép dầu Đầm Vạc”

          Câu ca quen thuộc ấy đã lưu truyền qua nhiều thế hệ, nhắc đến một sản vật dân dã nhưng nổi tiếng của vùng Đầm Vạc. Hương vị của tép dầu nơi đây vẫn gắn với ký ức về vùng đất Vĩnh Yên – Vĩnh Phúc trước đây. Nhỏ bé, bình dị nhưng có vị ngọt, bùi và đậm đà rất riêng, tép dầu Đầm Vạc từ lâu đã trở thành một nét đặc trưng trong văn hóa ẩm thực địa phương.

Tép dầu Đầm Vạc – sản vật gắn với vùng nước tự nhiên

Đầm Vạc là một đầm nước tự nhiên nằm trên địa bàn phường Vĩnh Yên, tỉnh Phú Thọ. Đây là vùng đất trước đây thuộc thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc. Từ lâu, Đầm Vạc không chỉ được biết đến bởi cảnh quan mà còn gắn với nhiều sản vật dân dã, trong đó nổi tiếng nhất có lẽ là tép dầu. Tép dầu Đầm Vạc có vị ngọt thanh trong thịt, vị mặn mòi của nước và phảng phất vị bùi, hăng đặc trưng. Những con tép nhỏ sinh trưởng trong môi trường tự nhiên của Đầm Vạc đã tạo nên một hương vị riêng, khó trộn lẫn với các loại tép ở nơi khác.

Các tư liệu về ẩm thực địa phương trước đây cũng ghi nhận tép dầu Đầm Vạc là một món ăn bình dị nổi tiếng của Vĩnh Phúc. Tép thường có kích thước nhỏ, khoảng 5-7 cm; những con trưởng thành có thể mang trứng, phần bụng đầy đặn và được sử dụng để chế biến món ăn.

Điều đáng quý là dù địa danh hành chính đã có sự thay đổi, tên gọi tép dầu Đầm Vạc vẫn giữ nguyên giá trị về mặt văn hóa và ẩm thực. Cái tên ấy gắn trực tiếp với không gian Đầm Vạc – nơi đã làm nên danh tiếng của sản vật này qua nhiều thế hệ.

Từ những con tép nhỏ đến món ngon đậm vị quê nhà

Tép dầu Đầm Vạc không cần cách chế biến quá cầu kỳ. Chính sự giản dị trong cách nấu lại giúp giữ được vị ngọt tự nhiên và cái bùi, béo đặc trưng của tép. Trong các món ăn từ tép dầu, phổ biến có tép rán, tép kho và tép nấu canh. Mỗi cách chế biến lại mang đến một hương vị khác nhau nhưng đều giữ được nét mộc mạc của ẩm thực đồng quê.

Tép dầu rán – giòn thơm, đưa cơm

Tép sau khi làm sạch có thể đem rán với lượng dầu vừa phải. Khi chín, tép có lớp vỏ giòn, thơm và vị ngọt bùi tự nhiên. Món ăn không cầu kỳ nhưng lại rất “đưa cơm”. Một đĩa tép rán vàng ruộm ăn cùng cơm nóng, thêm bát canh rau thanh mát, đã đủ tạo nên một bữa cơm mang đậm hương vị quê nhà.

Tép dầu kho – món ăn dân dã khó quên

Nếu tép rán hấp dẫn bởi độ giòn thì tép dầu kho lại gây ấn tượng bởi vị đậm đà. Tép được làm sạch, rửa qua nước muối loãng rồi để ráo. Phần nước kho có thể kết hợp với các gia vị như ớt, đường, tương hột và gừng. Khi gia vị bắt đầu sánh lại, cho tép vào và đun nhỏ lửa để tép ngấm đều. Khi nồi tép kho gần cạn, những con tép săn lại, dậy mùi thơm của gừng và gia vị. Vị bùi, béo của tép hòa cùng vị mặn ngọt vừa phải tạo nên món ăn đặc biệt thích hợp dùng với cơm nóng hoặc cơm nguội.

Tùy khẩu vị, tép dầu còn có thể kho cùng dưa cải, dưa cà muối hoặc một số nguyên liệu dân gian khác. Mỗi cách kết hợp lại tạo nên một sắc thái riêng nhưng vẫn giữ được vị đặc trưng của tép.

Canh tép dầu – thanh mát, đậm hương quê

Tép dầu cũng có thể dùng để nấu canh, đặc biệt là các món canh có vị chua nhẹ như canh tép nấu với dưa cải hoặc mẻ. Vị ngọt, bùi của tép hòa cùng vị chua thanh của nước canh tạo nên món ăn nhẹ nhàng, dễ thưởng thức. Trong những ngày hè, một bát canh tép dầu nóng hổi ăn cùng cơm trắng và các món dân dã khác cũng đủ gợi nhớ về những bữa cơm gia đình truyền thống.

Hương vị tép dầu Đầm Vạc còn lại qua năm tháng

Ẩm thực địa phương thường được hình thành từ những sản vật rất đỗi quen thuộc. Tép dầu Đầm Vạc cũng vậy, không phải nguyên liệu quý hiếm, không có cách chế biến cầu kỳ, nhưng chính sự giản dị ấy đã khiến món ăn trở nên gần gũi và có sức sống lâu bền.

Từ một món ăn dân dã trong bữa cơm gia đình, tép dầu Đầm Vạc đã trở thành một nét riêng của ẩm thực địa phương, góp phần tạo nên sức hấp dẫn cho vùng đất Vĩnh Yên trong không gian văn hóa mới của tỉnh Phú Thọ.

Nếu có dịp đến phường Vĩnh Yên và Vĩnh Phúc,  tỉnh Phú Thọ, du khách có thể tìm hiểu về Đầm Vạc và thưởng thức những món ăn chế biến từ tép dầu để cảm nhận một hương vị rất riêng của vùng đất này – mộc mạc, đậm đà và gắn bó với ký ức đồng quê.