Làng nghề chế tác đá Hải Lựu thuộc xã Hải Lựu, tỉnh Phú Thọ, là một trong những nghề thủ công truyền thống nổi tiếng của vùng. Nằm dưới chân núi Thét, nơi có nguồn đá tự nhiên với nhiều màu sắc, vân đá đặc trưng, người dân Hải Lựu đã gìn giữ nghề đục, đẽo và chế tác đá qua nhiều thế hệ. Các nguồn tư liệu ghi nhận nghề phát triển từ những năm 1920 – 1930 của thế kỷ XX, trong khi người dân địa phương lưu truyền rằng nghề đã có từ lâu đời.

Từ những khối đá tự nhiên, qua bàn tay tài hoa và kỹ thuật tinh xảo của người thợ, nhiều sản phẩm được tạo nên như cối đá, đá lát, cột đá, tượng Phật, tòa sen, bia đá, đỉnh lư hương, cầu đá và các sản phẩm đá mỹ nghệ. Đặc biệt, kỹ thuật chạm khắc thủ công được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, tạo nên nét riêng cho sản phẩm đá Hải Lựu.

Đến Hải Lựu, du khách có thể tìm hiểu quy trình chế tác đá, tận mắt quan sát người thợ tạo hình, chạm khắc trên những khối đá thô và khám phá những sản phẩm mang đậm dấu ấn bàn tay con người. Đây là trải nghiệm phù hợp để kết hợp du lịch làng nghề với khám phá văn hóa, đời sống cộng đồng và cảnh quan vùng núi ven sông Lô.

Theo các cụ cao niên trong xã kể lại thì nghề đá Hải Lựu có cách đây khoảng trên 200 năm và không ai rõ cụ tổ của nghề đá Hải Lựu là ai, chỉ biết rằng nghề đá nơi đây được lưu giữ, phát triển từ sự hướng dẫn “cha truyền con nối” và tự học là chính”. Thế hệ này đi thì thế hệ kia tiếp nối, hầu hết trẻ em trong làng chỉ khoảng 15 tuổi là đã biết ngắm nghía, đục đẽo để làm ra những sản phẩm gia dụng đơn giản. Không những vậy, người dân nơi đây còn tự hào: Nào là Tam Đảo, Tây Thiên, Thiền Viện, nào là bậc thang đá ở Đền Hùng, đền Hai Bà Trưng, những ngôi chùa cổ kính cho tới đá lát Hồ Đại Lải … đều có sự góp mặt của đá Hải Lựu cùng với bàn tay và khối óc của người thợ trạm khắc đá Hải Lựu giữ nền cho những di tích lịch sử.

Ngày nay, sản phẩm đá mỹ nghệ Hải Lựu không chỉ được tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành trong nước mà còn từng bước vươn tới một số thị trường nước ngoài như Malaysia, Indonesia, Australia và Đài Loan (Trung Quốc). Qua bàn tay khéo léo và kỹ thuật chế tác được truyền qua nhiều thế hệ, những khối đá tự nhiên được tạo tác thành nhiều sản phẩm có giá trị như tượng, tòa sen, bia đá, đỉnh lư hương, cầu đá và các sản phẩm đá mỹ nghệ. Đến với làng nghề, du khách có cơ hội tìm hiểu nghề chế tác đá truyền thống, tận mắt quan sát quá trình người thợ tạo hình, chạm khắc và cảm nhận nét tinh hoa của một nghề thủ công đã gắn bó lâu đời với người dân Hải Lựu.

Nhằm góp phần bảo tồn và phát triển nghề, làng nghề truyền thống, tỉnh đã công nhận và phong danh hiệu cho 23 nghệ nhân cấp tỉnh và 186 thợ giỏi cấp tỉnh. Đến nay, tại các làng nghề, nhiều điểm tham quan, di tích làng nghề như đình, nhà thờ họ… vẫn còn được lưu giữ; các lễ hội liên quan đến hoạt động của làng nghề vẫn được tổ chức hằng năm.

Khi đến với làng nghề đá Hải Lựu bạn có thể kết hợp tham quan các danh lam thắng cảnh như: Vườn cò Hải Lựu, Thiền viện Trúc Lâm Tuệ Đức, Tháp Bình Sơn  và trải nghiệm văn hóa độc đáo trong khu vực. Đây là mô hình du lịch trải nghiệm giúp du khách vừa khám phá nghệ thuật đục đá, vừa hòa mình vào thiên nhiên vùng trung du.