Ẩn mình giữa thung lũng thơ mộng của phường Thống Nhất, tỉnh Phú Thọ (thuộc địa bàn thành phố Hòa Bình cũ), Bảo tàng Di sản văn hóa Mường hiện lên như một “ngôi làng Mường thu nhỏ”, nơi quá khứ và hiện tại hòa quyện, nơi mỗi nếp nhà, mỗi hiện vật đều kể một câu chuyện dài về nguồn cội. Đây là bảo tàng tư nhân do Nghệ nhân ưu tú Bùi Thanh Bình sáng lập – một người dành gần như trọn đời để gìn giữ những nét đẹp văn hóa của dân tộc Mường.

Không gian văn hóa sống động giữa đại ngàn

Chính thức mở cửa đón khách từ năm 2014, bảo tàng trở thành điểm đến độc đáo trong hành trình khám phá tỉnh Hòa Bình cũ – cái nôi của văn hóa Mường. Tọa lạc trên diện tích hơn 4.000 m², khu bảo tàng được kiến tạo như một quần thể kiến trúc truyền thống với 6 ngôi nhà sàn lớn đặt trên triền đồi cao ráo, phóng tầm mắt về những thung lũng xanh rì phía xa. Mỗi ngôi nhà đều mang một chức năng riêng: nơi trưng bày cổ vật, nơi thực hành Mo Mường, nơi trình diễn chiêng – những hoạt động vốn gắn liền với đời sống tinh thần người Mường. Đặc biệt, không gian tái hiện nhà Lang Mường, biểu tượng quyền lực và đời sống tín ngưỡng xưa, giúp du khách bước vào thế giới của một xã hội Mường cổ với đủ tầng lớp.

Biểu diễn cồng chiêng của người Mường 

Kho tàng hiện vật đồ sộ – hơi thở của một nền văn hóa lâu đời

Điều làm nên giá trị lớn nhất của bảo tàng chính là bộ sưu tập hơn 6.000 hiện vật được sưu tầm trong nhiều thập kỷ. Không gian trưng bày được bố trí theo từng chủ đề và giai đoạn lịch sử, mở ra hành trình khám phá từ văn hóa bản địa thời tiền – sơ sử đến đời sống sinh hoạt Mường truyền thống. Du khách có thể chiêm ngưỡng bộ sưu tập chiêng Mường với hơn 100 chiếc chiêng lớn nhỏ, trong đó có chiếc chiêng cổ đường kính gần 70 cm, niềm tự hào của người Mường. Những trống đồng, đồ gốm, đồ đá, đồ đồng có niên đại hàng ngàn năm. Vật dụng đời thường như cối giã, nỏ săn, thuyền độc mộc, khung cửi dệt thổ cẩm. Trang phục truyền thống, nhạc cụ dân gian, đồ dùng tế lễ, phản ánh trọn vẹn đời sống tâm linh và thẩm mỹ của người Mường. Mỗi hiện vật được đặt trong bối cảnh không gian tương ứng, giống như từng “lát cắt” của lịch sử được phục dựng sống động trước mắt du khách.

Khi đến tham quan nơi đây, du khách không chỉ xem, mà còn được sống trong văn hóa Mường. Khác với nhiều bảo tàng trưng bày tĩnh, Bảo tàng Di sản văn hóa Mường mang đến nhiều trải nghiệm tương tác hấp dẫn. Khách có thể nghe tiếng chiêng Mường vang vọng núi rừng, cảm nhận âm thanh linh thiêng của một trong những nền văn hóa cồng chiêng lâu đời nhất Việt Nam; Xem nghệ nhân thực hành Mo Mường, di sản văn hóa phi vật thể chứa đựng triết lý sống của người Mường; Tham gia các hoạt động trải nghiệm như đan mây tre, nhuộm chàm, dệt thổ cẩm, làm cơm Lam, làm nhạc cụ. Thưởng thức ẩm thực Mường với những món ăn truyền thống từ nếp nương, cá suối, rau rừng. Không ít du khách, đặc biệt là người quốc tế, coi đây là một trong những điểm đến văn hóa đáng khám phá nhất tại vùng Tây Bắc, bởi họ không chỉ “nhìn thấy” mà còn “cảm được” linh hồn văn hóa Mường.

Tâm huyết của một đời người với văn hóa dân tộc

Nghệ nhân ưu tú Bùi Thanh Bình,  người sáng lập bảo tàng chia sẻ rằng ông muốn nơi đây trở thành “tiếng nói của lịch sử”, nơi hậu thế có thể tìm hiểu về nguồn gốc, về nếp sống, về những giá trị mà người Mường đã gìn giữ suốt hàng nghìn năm. Nhờ ý chí và niềm đam mê bền bỉ của ông, hàng ngàn hiện vật được cứu vớt khỏi nguy cơ thất lạc, mang về trưng bày để kể lại câu chuyện văn hóa Mường một cách trọn vẹn và chân thực nhất.

Điểm sáng du lịch văn hóa của tỉnh Phú Thọ

Không chỉ là nơi lưu giữ di sản, bảo tàng đã trở thành điểm nhấn quan trọng trong bản đồ du lịch Hòa Bình cũ, nay là tỉnh Phú Thọ. Đây là điểm đến được nhiều tạp chí, đơn vị lữ hành trong và ngoài nước giới thiệu như một “mắt xích” kết nối du khách với bản sắc Tây Bắc. Trong thời đại hiện đại hóa, nơi đây đóng vai trò như chiếc cầu nối quá khứ  với  hiện tại, góp phần quan trọng vào việc bảo tồn di sản văn hóa và phát triển du lịch bền vững.

Giữa những đổi thay của cuộc sống, Bảo tàng Di sản văn hóa Mường vẫn bền bỉ giữ vai trò “người kể chuyện”, tái hiện một nền văn hóa đặc sắc đã tồn tại hàng nghìn năm trên đất Hòa Bình. Đây không chỉ là điểm tham quan, mà là hành trình để mỗi người tìm về nguồn cội, để hiểu rằng di sản không chỉ nằm trong quá khứ, mà đang sống động ngay hôm nay, trong từng âm thanh chiêng, từng mái nhà sàn và từng câu chuyện được kể qua những hiện vật vô giá.

Ông Bùi Xuân Trường

Phó Giám Đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch