Trong 2 ngày 27 – 28/02/2026 (tức ngày 11 – 12 tháng Giêng năm Bính Ngọ), Ủy ban nhân dân xã Hy Cương, tỉnh Phú Thọ đã tổ chức khôi phục Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu – một lễ hội tín ngưỡng dân gian có nguồn gốc từ làng cổ Gia Ninh, xã Thanh Đình, thành phố Việt Trì (nay thuộc xã Hy Cương).

Lễ hội nhằm tưởng nhớ, tri ân công đức 2 vị thần huyền thoại thời kỳ Hùng Vương dựng nước là Đức Thánh Tản Viên và Quý Minh Đại Vương. Đây là lễ hội tín ngưỡng phồn thực nông nghiệp, thể hiện ước nguyện của cộng đồng về mùa màng bội thu và sự sinh sôi nảy nở.

Toàn cảnh lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu tại đình Thanh Đình

Trước kia, lễ hội được tổ chức vào ngày ngày 3 – 4 tháng Giêng với những cổ tục đặc sắc như: Nghi lễ rước ông Khiu, bà Khiu; nghi lễ bái vọng; nghi lễ chạy quân; nghi lễ rước và hóa ông Giải; nghi lễ cầu mùa trên giàn Khiu. Tuy nhiên, trải qua thời gian, do tác động của nhiều yếu tố, lễ hội đã bị mai một dần.

Để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân, sau 19 năm gián đoạn, từ năm 2026, UBND xã Hy Cương đã tổ chức khôi phục Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu. Lễ hội được chia làm hai phần, trong đó, phần lễ, nghi thức tế nam quan tại đình Thanh Đình là một trong những nội dung trọng tâm của Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu. Ban tế gồm 13 cụ cao niên trong xã, đều từ 60 tuổi trở lên, có sức khỏe, minh mẫn, đức độ, gia đình chấp hành tốt chủ trương, chính sách, không vướng tang chế, vợ chồng song toàn, con cháu nền nếp. Trong đó, một cụ giữ vai trò Chủ tế, đồng thời là ông Khiu, am hiểu nghi lễ, gia phong mẫu mực. Bà Khiu do một thiếu niên nam 13-16 tuổi đóng giả, được giữ kín danh tính theo tục lệ làng Thanh Đình; khi rước che khăn đỏ, có người hộ giá. Ba ông Giải được làm bằng tre bánh tẻ dài 7-9m, tạo hình rồng, trang trí giấy ngũ sắc, kèm hình tôm, cá, rùa… mang đậm sắc thái tín ngưỡng dân gian.

    Nghi thức rước Ông Khiu, Bà Khiu

Diễn xướng dân gian đặc sắc được tái hiện,

phản ánh đậm nét bản sắc văn hóa độc đáo của vùng đất Tổ

Điểm nhấn của lễ hội là nghi thức tung túi lộc gồm các loại ngũ cốc như đỗ, gạo, muối…

tượng trưng cho sự sinh sôi, nảy nở

Trong không khí trang nghiêm của lễ khai hội, đoàn rước được tổ chức theo trình tự truyền thống, mở đầu là đội múa lân khai lộ, xua tà khí, rước tài lộc. Tiếp đến là đội cờ, trống chiêng vang vọng, tạo khí thế hào hùng và linh thiêng. Đội múa sênh tiền, chấp kích – bát bửu tôn vinh uy quyền thần thánh, gửi gắm ước vọng bình an. Theo sau là các kiệu lễ vật, kiệu bát cống rước Thành hoàng, kiệu ông Khiu, bà Khiu, ông Giải, thể hiện niềm tin tâm linh và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Cùng với phần Lễ, phần Hội là phần được rất nhiều người dân mong đợi với nhiều hoạt động phong phú được diễn ra đã thu hút hàng nghìn người dân trong tỉnh tham gia với các trò chơi dân gian truyền thống như: Kéo co, các hoạt động thể thao: Bóng đá thanh niên; văn nghệ…. tạo nên bầu không khí vui tươi, phấn khởi trong những ngày đầu xuân.

Lễ hội năm 2026 được khôi phục tái hiện đầy đủ các nghi thức tiêu biểu như: Nghi thức rước ông Khiu, bà Khiu gắn với tục hèm mang yếu tố tín ngưỡng phồn thực; nghi lễ bái vọng; nghi lễ chạy quân; nghi lễ rước và hóa ông Giải; nghi lễ cầu mùa trên giàn Khiu… Mỗi nghi lễ đều chứa đựng tầng sâu biểu tượng về ước vọng sinh sôi, no đủ, mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an.

Việc khôi phục lễ hội góp phần tôn vinh, tưởng nhớ công lao to lớn của các bậc tiền nhân đã có công dựng nước; cầu mong các vị thần linh phù hộ cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, quê hương, đất nước yên vui và thịnh vượng. Đồng thời, là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Thành công của lễ hội năm nay sẽ là tiền đề quan trọng để xã Hy Cương tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, đề nghị UBND tỉnh xem xét, trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh Lễ hội rước Ông Khiu, Bà Khiu vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia khi đủ điều kiện, qua đó góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng Đất Tổ./.

Một số hình ảnh tại lễ hội:

Bài Bích Ngọc – Trung tâm TTXT Du lịch

Ảnh: NAG Tùng Vy